Dominicanenklooster Zwolle
Terug naar overzicht
Wij behoren niet aan nacht en duisternis

Wij behoren niet aan nacht en duisternis

15 november 2026

Overweging van Erik Borgman OP

  Eerste lezing:  Spreuken 31, 10 – 31
  Evangelie:  Matteüs: 25, 14 – 30
Lees of print je de overweging liever als PDF? Die vind je hier.
Hier vind je alle overwegingen.

Overweging

1. ‘Uit angst besloot ik uw talent te begraven’, zegt de derde dienaar bij de afrekening met zijn heer. Bang geworden ben ik weggegaan, staat er letterlijk, en ik heb uw talent verborgen in de grond. Alsof hij blij is dat hij de verantwoordelijkheid nu kwijt is, zegt hij vervolgens haastig: ‘Hier hebt u uw talent terug.’ De andere dienaren worden als beloning voor hun inzet over nog veel meer aangesteld dan dat hen in eerste instantie is toevertrouwd. Het lijkt erop dat de derde dienaar dat eerder een straf zou vinden. Het zou hem helemaal doodsbang gemaakt hebben.

Voor mij gaat deze parabel vanmorgen over angst, uiteindelijk over onze angst. Over de angst voor wat er allemaal dreigt mis te gaan, of eigenlijk al bezig is mis te gaan. ‘Ik ken u als een hard man’, zegt de derde dienaar tegen zijn heer. Hij raakt bevangen door zijn angst voor deze hardheid . en kiest voor wat de veilige weg lijkt: hij probeert wat hij krijgt zo ongeschonden mogelijk te bewaren. Als de dood voor de verantwoordelijkheid ziet hij niet niet de mogelijkheden dit het talent biedt, maar alleen de risico’s. Van die risico’s wil hij zo snel mogelijk af.

Wat mij betreft heeft dit veel weg van de manier waarop wij ons op dit moment gedragen, als land, als volk. Geobsedeerd door risico’s, blind voor onverwachte mogelijkheden en uit alle macht ons best doend om te zorgen dat de wereld zo veel mogelijk blijft zoals wij haar menen te kennen zodat ‘onze manier van leven’ in stand kan blijven. Ik heb het gevoel dat we op dit moment maar drie soorten nieuwsberichten hebben. Ten eerste zijn er berichten over problemen die eigenlijk al niet meer zijn op te lossen en die vereisen dat wij onze uiterste best doen om te zorgen dat het niet nog veel erger wordt. Ten tweede zijn er de problemen die onmiddellijk onze aandacht vragen, anders gaat het mis: de vijf-voor-twaalf-problemen. Ten derde zijn er problemen die zich aan de horizon aandienen, maar die we maar beter zo snel mogelijk kunnen aanpakken, want anders worden het vijf-voor-twaalf-problemen. Het maakt ons bang, we gaan onderhandelen en het eindigt in een impasse. Angst. Bevangenheid.

2. Ik ga ervan uit dat de meesten van ons, hier in dit huis, niet denken dat hij een beeld van God schetst, als de derde dienaar in de parabel het heeft over een heer die maait waar hij niet heeft gezaaid en oogst waar hij niet heeft geplant. En die voorlaatste zin, het idee dat wie heeft nog meer zal krijgen en dat van wie niets heeft zelfs wat hij heeft nog zal worden afgenomen, die zin valt al maar moeilijk te rijmen met de God die Jezus laat zien. De heer in de parabel is dus niet God, zoals wel vaak gedacht is. Hij is eerder de projectie van de levensvisie van de derde dienaar: rechtvaardigheid is een mooi idee, maar in de echte wereld geldt als het erop aan komt alleen het recht van de sterkste en wordt je gepakt als je daar ook maar half ruimte voor laat. Vrede is er alleen voor wie anderen met geweld zijn wil op kan leggen.

De Bijbelse geschriften keren zich nadrukkelijk tegen dit beeld van het leven. ‘Wij behoren niet aan nacht en duisternis’, zo hoorden wij aan het begin van de viering van Paulus ( 1 Tess. 5,5). ‘Jullie zijn allemaal kinderen van het licht, kinderen van de dag.’ Dat zijn we niet vanzelf en uit onszelf, dat zijn wij dankzij Jezus, die door duisternis en dood is heengegaan, maar nu leeft bij God zijn Vader.

3. De parabel van de talenten staat in het vijfentwintigste hoofdstuk van het Matteüsevangelie. In het volgende hoofdstuk, het zesentwintigste, begint het verhaal van Jezus’ lijden en dood. Er wordt dan om te beginnen vertelt hoe Jezus door een vrouw gezalfd wordt met kostbare mirre. In feite doet deze vrouw het diametraal tegenovergesteld van wat de derde dienaar in de parabel doet. Waarschijnlijk is ook zij bang voor wat er voor de deur staat, bang voor wat er gebeurt als Jezus misschien wel gevangengenomen wordt en degenen die, net als zij, dankzij Hem hoop hadden gekregen op waarachtig leven waarschijnlijk verlaten en teleurgesteld achter zullen blijven. Maar deze vrouw zet haar angst om in vrijheid. Jezus’ leerlingen vinden dat zij met de kostbare zalf geld verspilt geld dat beter had kunnen worden gebruikt om de armen te helpen. Maar voor de vrouw belichaamt Jezus in zijn verkondiging in woord en in daad van het koninkrijk der hemelen Gods visioen van de geschiedenis. Dat is alles waard, zelfs al zou het uiteindelijk niet blijken door te breken. Wat goed is, is goed en nooit voor niets. Waar de derde dienaar in de parabel angstige wanhoop uitdrukt, daar drukt de vrouw hoop uit. Hoop die, volgens een inmiddels beroemd geworden definitie van de schrijver en voormalige president van Tsjechië Václav Havel (1936-2011) niet betekent dat je denkt dat iets goed afloopt, maar dat je weet dat iets de moeite waard is, ongeacht te afloop.

De wanhoop van de derde knecht wordt in de parabel afgekeurd. Maar over de vrouw kondigt Jezus aan: ‘Waar ook ter wereld het goede nieuws verkondigd wordt, daar zal ter herinnering aan haar verteld worden wat zij heeft gedaan’ (Mt. 26,13). Zij doet vóór Jezus’ dood wat God zijn Vader na zijn dood doet: Jezus zalven, Jezus verheffen tot koning over alles wat er maar bestaat.

4. Het probleem van de derde dienaar in de parabel is denk ik niet zijn angst. Er zijn tal van redenen om bang te zijn. Zaken kunnen mislopen en lopen mis, en zelfs banken kunnen failliet gaan. Wie risico neemt kan verliezen en wie verliest kan diep in de problemen raken.

Wij hebben meer dan genoeg redenen om bang te zijn. Er is oorlog in Europa en niemand kan zeggen of die zich niet zal uitbreiden naar ons. Er is klimaatverandering met grote, deel nog onvoorspelbare gevolgen. Veel machtige en invloedrijke leiders in de wereld worden niet bepaald gedreven door behoedzaamheid en verstandigheid. En er lijkt een epidemie van onverschilligheid en machteloosheid te zijn uitgebroken, waardoor zaken waarvan wij ooit zeker wisten dat ze nooit meer mochten gebeuren, opnieuw plaatsvinden of zelfs openlijk worden bepleit: gesloten grenzen, deportaties, volkerenmoord. Kortom, wie zou niet bang zijn en het hart niet vasthouden.

Ook Jezus was bang, doodsbang voor het lijden en de dood die Hem wachtten. Zoals de Hebreeënbrief (5,7) het formuleert heeft Hij ‘onder tranen en met luide stem gesmeekt en gebeden tot [God] die Hem van de dood kon redden’. Maar tegelijkertijd wist Hij met een diep weten dat Hij niet behoorde aan nacht en duisternis, maar een kind was van het licht. ‘Ik ben het licht van de wereld’, zegt Hij in het Johannesevangelie, ‘Wie Mij volgt loopt nooit meer in de duisternis, maar heeft licht dat leven geeft’ (Joh. 8,12). Hoe diep het duister ook is, het licht dat leven geeft schijnt er. Daarom hoeven wij het duister niet te mijden, ook niet het duister van onze angst en onze vertwijfeling.

5. Dat brengt ons op een verrassende manier bij de lezing uit Spreuken en de sterke vrouw die daarin in alle toonaarden bezongen wordt. Zij dient het leven en laat zich hierbij door geen angst of gevaar tegenhouden. Zij herstelt wat moet worden hersteld, zij ziet wat nodig is, zij kijkt om zich heen en speelt haar rol temidden van alles wat zij ziet. Zo belichaamt zij consequent het geloof in het leven, wijdt zij zich toe aan de voortgang van het leven, kome wat komt.

Ik moet hierbij denken aan de zusters dominicanessen in Zuid-Soedan die van hieruit gesteund worden en die temidden van de burgeroorlog medische hulp blijven bieden en zich blijven inzetten voor een veilige school voor de kinderen. Ik denk aan pater Michael Romanov en zijn team van vrijwilligers, die in Oekraïne in de stad Cherson, midden in de oorlog brood bakken en uitdelen. Elke dag weer. De dominicaanse kardinaal Timothy Radcliffe was er in maart op bezoek en zag het als vleesgeworden antwoord op de bede in het Onzevader: ‘Geef ons heden ons dagelijks brood.’

We moeten ons blijven herinneren, aldus Timothy Radcilffe, dat de mensen in Oekraïne, in die oorlog die al ruim viereneenhalf jaar duurt, onze zusters en broeders zijn. Dan mogen wij ons ook hun zusters en broeders weten in de taaie hoop, die de vrijwilligers in Cherson dag in dag uit brood laat bakken en uitdelen. En die de zusters in Zuid-Soedan laten investeren in de toekomst, hoe onzeker die ook is.

Wij behoren niet aan nacht en duisternis. Wij zijn kinderen van het licht, kinderen van de dag die dwars door alles heen bezig is aan te breken.

Orgelrestauratie →
Wij behoren niet aan nacht en duisternis - Dominicanen Zwolle